Ransomware: wat is het en wat doe je dan?

Maandagochtend. Niemand kan bestanden openen, op elk scherm staat een tekstbestand met instructies en een bedrag in bitcoin. Dat is ransomware, en het overkomt niet alleen grote bedrijven. Criminelen richten zich juist ook op het mkb, omdat de beveiliging daar vaker dunner is.

In dit artikel lees je wat ransomware is, hoe het binnenkomt, wat je doet als het gebeurt en wat ervoor zorgt dat een aanval je niet je bedrijf kost.

Wat is ransomware?

Ransomware is software die bestanden op je computers, servers en soms in de cloud versleutelt. Zonder de sleutel zijn ze onleesbaar. Daarna vragen de aanvallers losgeld.

Tegenwoordig gaat het vaak om een dubbele afpersing: de aanvallers stelen eerst gegevens en versleutelen daarna. Betaal je niet voor de sleutel, dan dreigen ze de gegevens te publiceren. Een back-up alleen lost dan niet alles op; je hebt ook een datalek.

Hoe komt het binnen?

Zelden via een spectaculaire hack. Meestal via:

• Phishing: een medewerker klikt op een link of opent een bijlage, of vult zijn wachtwoord in op een nagemaakte pagina. Zie phishing herkennen.
• Gestolen of zwakke wachtwoorden op accounts zonder tweestapsverificatie, vooral op externe toegang zoals een VPN of extern bureaublad.
• Niet-bijgewerkte software met een bekend lek, op een server, een router of een NAS.
• Een leverancier met toegang tot je systemen die zelf is getroffen.

Het eerste uur: wat je doet

1. Haal besmette apparaten van het netwerk. Kabel eruit, wifi uit. Zet ze niet uit: in het werkgeheugen zitten soms sporen die een specialist nodig heeft.
2. Schakel direct je IT-beheerder of een specialist in. Ransomware verspreidt zich; snelheid telt.
3. Wijzig wachtwoorden van beheeraccounts en mail, vanaf een apparaat dat zeker schoon is.
4. Leg vast wat je ziet: foto’s van de losgeldmelding, tijdstippen, welke apparaten zijn getroffen.
5. Wis niets en begin nog niet met herstellen voordat duidelijk is hoe de aanvallers binnenkwamen. Anders zet je een schone back-up terug op een systeem waar ze nog steeds in zitten.

Daarna: melden, beslissen, herstellen

• Aangifte doe je bij de politie. Dat is ook nodig voor je verzekeraar.
• Datalek: zijn er persoonsgegevens gestolen of onbereikbaar geworden, dan moet je dat in de regel binnen 72 uur melden bij de Autoriteit Persoonsgegevens, en bij een hoog risico ook de betrokkenen informeren.
• Verzekering: heb je een cyberverzekering, meld het dan direct. Die schakelt vaak zelf specialisten in.
• Niet betalen is het advies van de overheid en de politie. Er is geen garantie dat je iets terugkrijgt, en betalen maakt je een aantrekkelijk doelwit voor een volgende keer.
• Kijk op No More Ransom (nomoreransom.org), een initiatief van politie en beveiligingsbedrijven: voor sommige soorten ransomware bestaat een gratis sleutel.
• Herstel vanaf een schone back-up, pas nadat het lek is gedicht en alle wachtwoorden zijn gewijzigd.

De maatregelen die het verschil maken

Geen enkele maatregel is waterdicht, maar deze combinatie maakt een aanval veel minder waarschijnlijk en veel minder erg:

1. Tweestapsverificatie op mail, Microsoft 365 en alle toegang van buitenaf. Zie MFA en Conditional Access voor het mkb.
2. Updates op alle apparaten, servers en netwerkapparatuur, automatisch waar het kan. Een laptop op Windows 10 krijgt geen gewone beveiligingsupdates meer; zie Windows 10 krijgt geen updates meer.
3. Geen beheerrechten voor dagelijks werk. Wie gewoon werkt als beheerder, geeft ransomware direct de sleutels van het huis.
4. Bescherming op de werkplekken die verdacht gedrag herkent en een besmet apparaat automatisch kan isoleren, zoals Microsoft Defender for Business.
5. Back-ups die buiten bereik staan. Een back-up op een schijf die altijd aan je netwerk hangt, wordt meeversleuteld. Je wilt een kopie die los staat of niet kan worden aangepast, en je wilt weten dat terugzetten echt werkt. Zie back-up van Microsoft 365.
6. Een plan op papier: wie bel je, wie beslist, waar staan de contactgegevens als het netwerk plat ligt.

Voor wie de wet eisen stelt

Voor een deel van de bedrijven zijn beveiligingsmaatregelen en het melden van incidenten sinds 15 augustus 2026 ook een wettelijke plicht, door de Cyberbeveiligingswet (de Nederlandse uitwerking van de Europese NIS2-richtlijn). Of dat voor jou geldt, lees je in NIS2 en de Cyberbeveiligingswet: geldt het voor jou.

Hoe SEBA Connect hierbij helpt

Bij de moderne werkplek en Microsoft 365-beheer richten we tweestapsverificatie, apparaatbeheer, updates en Microsoft Defender in en houden we proactief in de gaten wat er in je omgeving gebeurt. Bij een incident helpen we met isoleren, afmelden en herstellen. Wat je krijgt, staat op de dienstpagina’s; welke maatregelen we bij jou inrichten, staat in je offerte. Stel je vraag.